Εισαγωγή

Η δράση «Μονόλογοι σε καραντίνα» υλοποιήθηκε κατά τους πρώτους μήνες της πανδημίας COVID-19 στην Ελλάδα, από τον Μάρτιο έως τον Μάιο του 2020, ως μια προσπάθεια αντιμετώπισης της έντονης απομόνωσης που βίωναν παιδιά και έφηβοι πρόσφυγες στις δομές φιλοξενίας.

Σε μια περίοδο γενικευμένου εγκλεισμού, τα παιδιά αυτά βρέθηκαν αντιμέτωπα με έναν διπλό αποκλεισμό: πέρα από τους περιορισμούς της πανδημίας, συνέχιζαν να ζουν σε συνθήκες περιορισμού και επισφάλειας μέσα στα camps. Μέσα από τη χρήση διαδικτυακών πλατφορμών επικοινωνίας, όπως το Zoom, δημιουργήθηκαν εξ αποστάσεως εργαστήρια δημιουργικής γραφής, στα οποία συμμετείχαν συνολικά 24 έφηβοι και έφηβες ηλικίας 13 έως 19 ετών, προερχόμενοι από χώρες όπως το Αφγανιστάν, η Συρία, η Σομαλία, το Ιράν, η Αίγυπτος κ.ά.. Τα παιδιά διέμεναν σε δομές φιλοξενίας και ξενώνες σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας (Διαβατά Θεσσαλονίκης, η Φιλιππιάδα, το Καρά Τεπέ στη Λέσβο, η Μαλακάσα κ.ά.). Χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες και συμμετείχαν σε μια σειρά διαδικτυακών εργαστηρίων γραφής, τα οποία εμψύχωσαν έμπειροι συγγραφείς, με τη συμβολή διερμηνέων, ψυχολόγων και εκπαιδευτικών που συντόνιζαν τη διαδικασία. Παρά τις γλωσσικές και τις πρωτόγνωρες για την εποχή τεχνικές δυσκολίες, η δράση κατάφερε να αξιοποιήσει δημιουργικά τα ψηφιακά μέσα, σε μια εποχή όπου η εξ αποστάσεως εκπαίδευση βρισκόταν ακόμη σε αρχικό στάδιο εφαρμογής.

Κεντρικός στόχος της δράσης ήταν να δοθεί στα παιδιά η δυνατότητα να εκφράσουν τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις εμπειρίες τους μέσα από τη γραφή, αρχικά στη μητρική τους γλώσσα. Τα παιδιά δημιούργησαν μικρές αφηγήσεις, ημερολόγια και ποιήματα γύρω από θεματικές όπως οι αναμνήσεις της περιόδου της καραντίνας, τα όνειρα για το μέλλον, οι πηγές δύναμης και αντοχής τους, αλλά και οι αντιφάσεις της καθημερινότητας στις δομές φιλοξενίας. Ερωτήματα όπως «τι σημαίνει να πλένω συνεχώς τα χέρια μου όταν δεν υπάρχει εύκολη πρόσβαση σε νερό;» ή «πώς μπορώ να κρατώ αποστάσεις όταν πολλά άτομα ζουν μαζί σε μία σκηνή;» ανέδειξαν με ιδιαίτερα άμεσο τρόπο τις άνισες συνθήκες διαβίωσης που αντιμετώπιζαν.

Το υλικό που προέκυψε από τη δράση συγκεντρώθηκε και εκδόθηκε σε βιβλίο στα ελληνικά και στα αγγλικά, διατηρώντας τον χαρακτήρα προσωπικής μαρτυρίας και βιωμένης εμπειρίας. Οι αφηγήσεις αυτές αποτέλεσαν σημαντικό παιδαγωγικό και καλλιτεχνικό υλικό, το οποίο αξιοποιήθηκε τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Παράλληλα, ενέπνευσε μαθητές και μαθήτριες άλλων σχολείων να ανταποκριθούν δημιουργικά, μέσα από επιστολές, δράσεις και εκπαιδευτικά πρότζεκτ που αξιοποιούσαν τις μαρτυρίες των παιδιών ως αφετηρία για διάλογο, ενσυναίσθηση και κατανόηση της προσφυγικής εμπειρίας.
 

Η δράση «Μονόλογοι σε καραντίνα» στοχεύει να δώσει φωνή σε έφηβους πρόσφυγες, που διαμένουν σε διάφορες δομές και περιοχές της χώρας και έζησαν για ένα διάστημα από τον Μάρτιο έως τον Μάιο 2020, όπως όλος ο πληθυσμός, σε κατάσταση προσωρινής καραντίνας λόγω του COVID-19.

Τα εργαστήρια γραφής

Τον Απρίλιο και Μάιο του 2020, είκοσι τέσσερεις (24) έφηβοι πρόσφυγες (9 αγόρια και 15 κορίτσια), που ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα, ηλικίας 13 έως 19 ετών, με διαφορετικές καταβολές και καταγωγές, όπως από Αφγανιστάν, Αίγυπτο, Ιράν, Βελουχιστάν του Πακιστάν, πολίτες Συρίας, Καμερούν και Μπενίν, Κούρδοι Συρίας και Σομαλοί χωρίζονται σε τρεις ομάδες και συμμετέχουν σε 15 συνολικά διαδικτυακά εργαστήρια γραφής, τα οποία εμψυχώνουν τρεις συγγραφείς.

Τα εργαστήρια γραφής δίνουν το βήμα σε έφηβους πρόσφυγες που ζουν σε διάφορες δομές και περιοχές της χώρας προκειμένου να εκφράσουν τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους εν μέσω της καραντίνας λόγω κορονοϊού.

Οι έφηβοι διαμένουν σε Κέντρα Φιλοξενίας Προσφύγων (στα Διαβατά Θεσσαλονίκης, στη Φιλιππιάδα, στο Καρά Τεπέ Λέσβου και στη Μαλακάσα), σε Δομές Φιλοξενίας ασυνόδευτων παιδιών (ξενώνες ή διαμερίσματα ημι-αυτόνομης διαβίωσης) σε Πάτρα, Δράμα, Αθήνα και Λέσβο και σε διαμερίσματα του προγράμματος ΕΣΤΙΑ σε Καρδίτσα και Τρίπολη.

Οι συγγραφείς – εμψυχωτές των εργαστηρίων ενθαρρύνουν τους νέους και τις νέες να γράψουν στη μητρική τους γλώσσα μικρές ιστορίες, αφηγήσεις, ημερολόγια ή ποιήματα. Μερικά από τα ερωτήματα που τίθενται στο πλαίσιο των εργαστηρίων:

• Τι έμαθα και τι θα θυμάμαι από αυτή την περίοδο;
• Τι με έκανε να γελάσω αυτές τις μέρες;
• Ποια είναι τα όνειρά μου για το μέλλον;
• Ποιες αξίες και δυνάμεις αξιοποιώ για να αντιμετωπίσω τις δυσκολίες της ζωής;
• Υπάρχει κάτι που θα ήθελα να πω για το οποίο δεν με ρωτά κανείς;

Τα εργαστήρια υποστηρίζονται από 5 διερμηνείς (Φαρσί, Αραβικά, Γαλλικά, Σομάλι, Αγγλικά) και 17 εκπαιδευτικούς, ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς κ.λπ. που λειτουργούν ως σύνδεσμοι της δράσης.

Η έκδοση

Τα κείμενα των εργαστηρίων γραφής περιλαμβάνονται σε ειδική έκδοση στα ελληνικά και αγγλικά.

Οργάνωση: Πανελλήνιο Δίκτυο για το Θέατρο στην Εκπαίδευση σε συνεργασία με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες στην Ελλάδα στο πλαίσιο του Προγράμματος «Κι αν ήσουν εσύ;».
To «Κι αν ήσουν εσύ;» είναι ένα πρόγραμμα ευαισθητοποίησης της ευρύτερης εκπαιδευτικής κοινότητας στα ανθρώπινα δικαιώματα και σε θέματα προσφύγων με βιωματικές δραστηριότητες, και τεχνικές θεάτρου και εκπαιδευτικού δράματος.

Συνεργαζόμενοι φορείς: ΑΡΣΙΣ, PRAKSIS, Ηλιακτίδα ΑΜΚΕ, Κοινωνικό ΕΚΑΒ, Αναπτυξιακή «Πάρνωνα» ΑΕ Ο.Τ.Α. Τρίπολη, 
Αναπτυξιακή Καρδίτσας ΑΝΚΑ Ο.Τ.Α Καρδίτσα, 
Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Καρδίτσας, 
Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης.

Συντονισμός δράσης «Μονόλογοι σε καραντίνα»
Νίκος Γκόβας, Κατερίνα Αλεξιάδη, Νικολέττα Δημοπούλου